Sneller en aanklampender begeleiden
Volgens de minister is VDAB volop bezig met een fundamentele heroriëntering van zijn werking. Werkzoekenden worden sneller opgevolgd, trajecten worden korter en de begeleiding intensiever. Dat moet bemiddelaars meer ruimte geven om mensen daadwerkelijk richting werk te helpen.
Die aanpak steunt volgens Demir op wetenschappelijk onderzoek, waaruit blijkt dat snelle en duidelijke opvolging de kans op werk verhoogt. VDAB zet hiervoor ongeveer 1.800 bemiddelaars in. Ook de servicelijn werd versterkt, met twintig extra medewerkers vóór de zomer.
De eerste effecten zijn al zichtbaar. Alle mensen uit de eerste groep die hun uitkering dreigen te verliezen, werden actief gecontacteerd. Nog vóór het effectieve wegvallen van de uitkering was eind november al één op vijf jongeren uit die groep aan het werk. Bij 50- tot 64-jarigen ging het om 6 procent. De minister verwacht dat deze cijfers verder zullen stijgen zodra het inkomensverlies voelbaar wordt en belooft maandelijks transparant te rapporteren.
Minder administratie, scherpere sanctionering
Om meer tijd vrij te maken voor begeleiding, past VDAB ook zijn sanctioneringsbeleid aan. Het bestaande systeem met meerdere waarschuwingen wordt vereenvoudigd tot één duidelijke waarschuwing. Als er geen gedragsverandering volgt, wordt het dossier sneller doorgestuurd. Ook het automatisch hoorrecht en het formele afsprakenblad verdwijnen.
Volgens de minister is sanctionering geen doel op zich, maar een sluitstuk van het activeringsbeleid. Wie ondersteuning krijgt, heeft ook verplichtingen. Tegelijk erkent ze dat VDAB vaak werkt met mensen met complexe problemen, waardoor begeleiding steeds centraal moet blijven staan.
Langdurig werklozen en de rol van het OCMW
Niet iedereen kan via VDAB meteen richting werk worden begeleid. Mensen met zware mentale, psychische of verslavingsproblemen vallen volgens de minister niet onder de kernopdracht van VDAB. Voor hen ligt de eerste verantwoordelijkheid bij het OCMW, waar welzijnsproblemen aangepakt worden vóór arbeidsactivering mogelijk is.
De groep zogenoemde “niet-toeleidbaren” blijkt bovendien veel diverser dan aanvankelijk gedacht. Dat roept vragen op over het nut van een apart statuut voor deze groep. Waar dat idee eerder werd gelanceerd, staat het beleid nu in heroriëntatie. Oppositiepartijen, zoals Groen, uitten kritiek op de communicatie hierover en spraken van gewekte verwachtingen die niet zijn ingelost.
Samenwerking en gegevensuitwisseling
Een terugkerend knelpunt blijft de gebrekkige gegevensuitwisseling tussen VDAB en OCMW’s. Ondanks eerdere vragen bestaat er nog geen structureel systeem, vooral door juridische en privacybezwaren. Daar moet vanaf 2026 verandering in komen, met een nieuw digitaal klantvolgsysteem dat een veilige en structurele samenwerking mogelijk maakt.
Hervorming, partners en verwachtingen
Parallel lopen de onderhandelingen over een nieuwe beheersovereenkomst voor VDAB. De minister wil daarin duidelijke doelstellingen en prestatie-indicatoren opnemen, afgestemd op budgettaire realiteit en in overleg met de raad van bestuur. Vanuit het parlement klinkt de vraag naar meer transparantie en duidelijkheid over wat VDAB wel en niet kan opnemen, zeker gezien de besparingen en de timing van de hervormingen.
Ook de samenwerking met externe partners wordt herbekeken. Het huidige landschap van trajecten en organisaties is volgens de minister te complex en duur. Ze pleit voor meer interne expertise en een gerichtere inzet van externe partners.
Wat betekent dit?
Uit het commissiedebat komt VDAB naar voren als een cruciale, maar zwaar belaste organisatie. Ze staat midden in een structurele hervorming, met stijgende verwachtingen, moeilijkere doelgroepen en budgettaire druk. Minister Demir benadrukte dat VDAB onmisbaar is voor het welslagen van het activeringsbeleid en verdedigde de organisatie nadrukkelijk tegen kritiek. Hoe die hervorming zich verder vertaalt op het terrein, zal de komende maanden duidelijker worden.